In Belgische gevangenissen verblijft een groot aantal mensen die geen Nederlands of Frans spreken. Voor hen is de taal een extra muur. Ze moeten reglementen begrijpen, gesprekken voeren met de psychosociale dienst, hun advocaat informeren en later misschien hun zaak bepleiten voor de strafuitvoeringsrechtbank. Een tolk zorgt ervoor dat die gesprekken echt gevoerd worden, en niet alleen afgevinkt. In dit artikel zetten we de belangrijkste momenten op een rij.
Wanneer is een tolk nodig in de gevangenis?
- Gesprek met de advocaat: de verdediging begint bij een advocaat die zijn cliënt begrijpt. Zonder gemeenschappelijke taal is dat onmogelijk.
- Tuchtprocedure: wie een tuchtsanctie riskeert, moet kunnen begrijpen wat hem verweten wordt en zich kunnen verdedigen.
- Psychosociale dienst: gesprekken over begeleiding, verlof of vrijlating steunen volledig op taal.
- Medische consultaties: een diagnose of behandeling moet begrepen worden, net als daarbuiten.
- Strafuitvoeringsrechtbank: bij een zitting over bijvoorbeeld voorwaardelijke invrijheidstelling of elektronisch toezicht.
Het gesprek met de advocaat
Dit is het moment waarop een tolk het vaakst nodig is, en waar de regeling het minst vanzelfsprekend is. In een strafprocedure heeft een verdachte recht op vertolking, ook voor de communicatie met zijn advocaat die rechtstreeks verband houdt met een verhoor of een zitting. Voor andere gesprekken met de advocaat moet het vaak geregeld worden via de advocaat zelf. Advocaten die veel met anderstalige cliënten werken, hebben daar meestal een vaste werkwijze voor. Vraag er gerust naar.
Een tolk die een advocaat vergezelt in de gevangenis, moet zich aanmelden en wordt aan de ingang gecontroleerd, net als elke andere bezoeker. Plan dus voldoende tijd in. Een tolk met ervaring in gevangenissen kent die gang van zaken en weet dat een gesprek door een telling of een incident kan uitlopen.
De strafuitvoeringsrechtbank
Wie een straf uitzit, kan onder voorwaarden een uitgaansvergunning, beperkte detentie, elektronisch toezicht of een voorwaardelijke invrijheidstelling krijgen. Daarover beslist voor langere straffen de strafuitvoeringsrechtbank. Op die zitting worden de voorwaarden besproken waaraan de veroordeelde zich moet houden. Als hij die niet goed begrijpt, riskeert hij ze te schenden zonder het te beseffen. Een tolk is daar dus geen formaliteit.
Meld via de advocaat of de griffie op tijd dat een tolk nodig is, met de juiste taal en het juiste dialect.
Telefoon- en videotolken
Gevangenissen liggen niet altijd dicht bij de woonplaats van een tolk in een zeldzame taal. Voor kortere gesprekken kan een telefoon- of videotolk een oplossing zijn, als de gevangenis daar de technische mogelijkheden voor heeft. Voor een zitting of een belangrijk gesprek blijft een tolk ter plaatse meestal beter: non-verbale signalen en een rustige sfeer tellen mee.
Waar let je op bij de keuze van een tolk?
- Beëdiging: voor officiële procedures werk je met een beëdigd tolk uit het Nationaal Register.
- Neutraliteit: vermijd tolken die de gedetineerde of zijn familie persoonlijk kennen. In kleine taalgemeenschappen is dat een reëel risico.
- Ervaring: een tolk die de juridische termen kent en de gang van zaken in een gevangenis, werkt sneller en preciezer.
- Dialect: Arabisch uit Marokko is niet hetzelfde als Arabisch uit Syrië. Vraag het expliciet na.
Veelgestelde vragen
Wie betaalt de tolk bij een gesprek met de advocaat in de gevangenis? Dat hangt af van het kader. Vertolking die rechtstreeks verband houdt met de strafprocedure valt onder het recht op vertolking. Voor andere gesprekken maakt de advocaat afspraken, eventueel in het kader van juridische tweedelijnsbijstand.
Mag een medegedetineerde vertalen? Voor dagelijkse dingen gebeurt dat, maar voor een tuchtprocedure, een medisch gesprek of een juridisch gesprek is dat niet gepast. Een medegedetineerde is niet neutraal en niet gebonden aan beroepsgeheim.
Kan de familie een tolk regelen? De familie kan een tolk zoeken en contact opnemen met de advocaat. Het bezoek zelf verloopt via de regels van de gevangenis.
Is een telefoontolk toegestaan? Dat hangt af van de gevangenis en de situatie. Vraag het vooraf na bij de gevangenis of via de advocaat.
Ben je advocaat of familielid en zoek je een beëdigd tolk met ervaring in juridische gesprekken? Op tolken.be vind je tolken per taal en regio, en je contacteert ze rechtstreeks.