Wie doof of slechthorend is en communiceert in Vlaamse Gebarentaal, of steunt op een schrijftolk, heeft in heel wat situaties een tolk nodig: bij de dokter, op een oudercontact, bij de notaris, op het werk of tijdens een opleiding. In Vlaanderen bestaat daarvoor een systeem van gesubsidieerde tolkuren. De uren worden toegekend door verschillende overheden, naargelang de situatie, en de tolken worden geboekt via het Communicatie-Assistentiebureau voor Doven, kortweg CAB. In dit artikel zetten we het systeem op een rij.
Drie soorten tolkuren
Het belangrijkste om te onthouden: de tolkuren zijn opgesplitst per levensdomein, en voor elk domein is een andere instantie bevoegd. Uren uit het ene domein kan je niet gebruiken in het andere.
- Leefsituatie (L-uren): voor het dagelijkse leven, zoals een doktersbezoek, een gesprek bij de bank, een vergadering van de school van je kind of een familiefeest. Toegekend door het VAPH.
- Werksituatie: tolkuren op het werk (A-uren), voor sollicitaties (S-uren) en voor een beroepsopleiding (B-uren). Toegekend via de VDAB.
- Onderwijs (O-uren): voor leerlingen en studenten in het onderwijs. Gesubsidieerd via AGODI, het agentschap voor onderwijsdiensten.
Tolkuren in de leefsituatie (L-uren)
Volgens CAB Vlaanderen krijgt een dove persoon na goedkeuring door het VAPH 80 L-uren per kalenderjaar. Voor een doofblinde persoon zijn dat er 220. Die uren zijn niet uitbreidbaar, en uren die je in een kalenderjaar niet gebruikt, schuiven niet door naar het volgende jaar.
Om er recht op te hebben, moet je gedomicilieerd zijn in Vlaanderen of in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (voor de Nederlandstalige voorzieningen).
Zo vraag je L-uren aan
- Vul het VAPH-formulier Aanvraag hulpmiddelen en aanpassingen in en onderteken het.
- Voeg een medisch attest toe dat je gehoorbeperking aantoont.
- Bezorg de aanvraag aan de provinciale afdeling van het VAPH, of dien ze elektronisch in via mijnvaph.be. Een multidisciplinair team kan je daarbij helpen.
- Na een positieve beslissing stuur je een kopie van die beslissing naar CAB. Het CAB activeert dan je tolkurenpakket op tolkaanvraag.be.
- Vanaf dan boek je een tolk via tolkaanvraag.be, en worden de uren van je pakket afgetrokken.
Tolkuren op het werk
Werk je, dan heb je recht op tolkuren voor bijvoorbeeld teamvergaderingen, functioneringsgesprekken of opleidingen op de werkvloer. Het uitgangspunt is een maximum van 10% van je arbeidstijd per jaar, en in gemotiveerde uitzonderlijke gevallen 20%. Daarnaast zijn er aparte uren voor sollicitatiegesprekken en voor beroepsopleidingen. De aanvraag verloopt via de VDAB. Je werkgever vult daarbij een werkgeversattest in.
Tolkuren in het onderwijs
Leerlingen en studenten die doof of slechthorend zijn, kunnen tolkuren krijgen om lessen en examens te volgen. Die O-uren worden gesubsidieerd via AGODI. De school of hogeschool speelt een rol in de aanvraag, dus ga daar zeker ook langs.
Gebarentolk of schrijftolk?
Een gebarentolk vertaalt tussen gesproken Nederlands en Vlaamse Gebarentaal. Een schrijftolk typt live uit wat er gezegd wordt, zodat je het kan meelezen. Die laatste is vooral nuttig voor mensen die laat doof of slechthorend geworden zijn en geen gebarentaal gebruiken. Meer over dat beroep lees je in ons artikel over de schrijftolk.
Woon je niet in Vlaanderen?
In Wallonië en Franstalig Brussel lopen de aanvragen voor tolkbijstand via andere diensten dan het VAPH, namelijk het AVIQ in Wallonië en PHARE in Brussel. In Nederland is het een volledig ander systeem, dat via het UWV verloopt. Vraag bij de bevoegde dienst na welke regels voor jou gelden.
Veelgestelde vragen
Hoeveel tolkuren krijg ik als dove persoon? In de leefsituatie krijg je na goedkeuring door het VAPH 80 uren per kalenderjaar, als doofblinde persoon 220. Voor werk en onderwijs gelden aparte regels en pakketten.
Kan ik ongebruikte tolkuren meenemen naar volgend jaar? Nee. Resterende L-uren vervallen aan het einde van het kalenderjaar.
Kan ik mijn L-uren gebruiken op het werk? Nee. Voor de werksituatie bestaan aparte tolkuren via de VDAB, en voor het onderwijs via AGODI.
Waar boek ik een tolk? Via tolkaanvraag.be, het platform van CAB Vlaanderen. Daar beheer je ook je tolkurenpakket.
Wat als mijn uren op zijn? Dan kan je een tolk nog altijd zelf betalen, of kan de organisatie waar je naartoe gaat (bijvoorbeeld een ziekenhuis of een organisator van een evenement) de tolk voorzien.
Tolken.be is een gids van tolken voor gesproken talen. Voor een gebarentolk of schrijftolk met tolkuren ga je naar CAB Vlaanderen. Zoek je daarnaast een tolk voor een andere taal, bijvoorbeeld voor een familielid, dan vind je die hier per taal en regio.